Tại FIBA Asia Cup 2025, đội tuyển Trung Quốc tiến thẳng vào chung kết, cuối cùng chỉ thua Australia 89-90. Sáu trận thắng 5 thua 1, trung bình ghi 91,5 điểm mỗi trận, tỷ lệ ném trúng, ném ba điểm và ném phạt lần lượt đạt 48,7%, 39,9% và 80,3%, trung bình chỉ có 10,3 lần mất bóng mỗi trận.
Một năm sau, bóng rổ nam Trung Quốc lại thua thảm Nhật Bản 77-97 ở bán kết Asiad, sau đó thua Iran 70-79 ở trận tranh huy chương đồng, cuối cùng chỉ giành hạng tư, thành tích Asiad tệ nhất trong gần 12 năm.
Từ á quân Asia Cup đến hạng tư Asiad, bóng rổ nam Trung Quốc thực sự thụt lùi nhiều đến vậy chỉ trong một năm sao?
Thực ra ở ba trận vòng bảng Asiad lần này, đội Trung Quốc trung bình ghi 103 điểm, chỉ để thủng 60,3 điểm, hiệu số trung bình mỗi trận là 42,7 điểm. Nhưng bước vào vòng knock-out, điểm trung bình ba trận của Trung Quốc tụt mạnh xuống 78 điểm, điểm thủng trung bình tăng lên 84,3 điểm. Có thể thấy đội Trung Quốc "hành" đội yếu vẫn không có vấn đề gì, nhưng những chiến thắng trước đội yếu đã che đậy rất nhiều vấn đề.
Thụt lùi thứ nhất: mất bóng quá nhiều
Tại Asia Cup 2025, đội Trung Quốc trung bình có 18,3 kiến tạo, chỉ 10,3 lần mất bóng mỗi trận. So với kỳ Asia Cup đó, ở Asiad lần này Triệu Duệ và Cao Thi Nham không tham dự, đội Trung Quốc thiếu một hậu vệ dẫn bóng theo nghĩa truyền thống, cũng không có người cầm bóng có thể thi đấu ổn định trước phòng ngự áp lực cao. Vì vậy, ở trận tranh huy chương đồng, đội Trung Quốc cả trận chỉ có 13 kiến tạo nhưng lại mất bóng 16 lần.
Dù trong hai danh sách 12 người ở Asia Cup và Asiad, bảy người Hồ Kim Thu, Hồ Minh Hiên, Liêu Tam Ninh, Vương Tuấn Kiệt, Dư Gia Hào, Triệu Gia Nghĩa và Chu Tuấn Long đều có mặt, nhưng thiếu đi hai bộ não trên sân, sự vận hành của hệ thống kém đi thấy rõ bằng mắt thường.
Thụt lùi thứ hai: ném ba điểm từ ưu thế trở thành điểm yếu
Tại Asia Cup 2025, tỷ lệ ném ba điểm của đội Trung Quốc qua sáu trận đạt 39,9%, Hồ Minh Hiên trung bình ném trúng 2,7 quả ba điểm mỗi trận với tỷ lệ 48,5%, tỷ lệ ném ba điểm của Trình Soái Bành cũng đạt 42,9%. Vòng ngoài có độ chuẩn xác, hàng trong với Hồ Kim Thu làm chủ lực cũng có không gian rộng hơn.
Nhưng ở bán kết Asiad lần này, đội Trung Quốc ném ba điểm 25 quả trúng 7, tỷ lệ chỉ 28%, còn Nhật Bản ném 30 trúng 12, tỷ lệ 40%. Ở trận tranh huy chương đồng, Trung Quốc ném 21 trúng 7, còn Iran ném 33 trúng 15. Trong hai trận then chốt, đội Trung Quốc tổng cộng ném ba điểm 46 trúng 14, tỷ lệ 30,4%; Nhật Bản và Iran tổng cộng ném 63 trúng 27, tỷ lệ 42,9%. Chỉ riêng mảng ném ba điểm, đội Trung Quốc đã thua ròng 39 điểm sau hai trận.
Thụt lùi thứ ba: hệ thống phòng ngự không còn
Ở Asiad lần này, chúng ta thường thấy sau khi đối phương dùng pick-and-roll đột phá, cầu thủ Trung Quốc chỉ chăm chăm vào người mình kèm mà không di chuyển và xoay vòng. Không biết đó là sắp xếp của huấn luyện viên hay cầu thủ sợ đối thủ mình kèm ghi điểm, dù sao thì cũng đã để đối thủ có rất nhiều cơ hội bắt bóng ném rổ thoải mái.
Trước Nhật Bản, đội Trung Quốc để đối thủ có 27 kiến tạo, trong khi họ chỉ mất bóng 3 lần. Nhật Bản liên tục dùng pick-and-roll, cắt vào rổ và chuyển bóng sang phía yếu để kéo giãn đội Trung Quốc, cuối cùng đạt tỷ lệ ném trúng tổng thể 49% và tỷ lệ ném ba điểm 40%; trường hợp của Iran còn rõ hơn, trước khi gặp Trung Quốc, tỷ lệ ném ba điểm của họ tại Asiad lần này chỉ 24,8%, trung bình ném trúng 6,8 quả ba điểm mỗi trận, nhưng ở trận tranh huy chương đồng lại ném 33 trúng 15. Iran có 21 kiến tạo cả trận, sáu cầu thủ ném trúng ba điểm.
Đáng nói là HLV trưởng ở Asia Cup 2025 và Asiad lần này đều là Quách Sĩ Cường, hai danh sách 12 người cũng trùng 7 người, theo lẽ thường thì hệ thống phòng ngự và chiến thuật đã có từ sớm. Sự vắng mặt của Triệu Duệ, Cao Thi Nham, Trình Soái Bành và Lôi Mông quả thực làm suy yếu kinh nghiệm và cường độ phòng ngự vòng ngoài, nhưng không đến mức như vậy.
Có người nói đội hình của chúng ta không phải mạnh nhất, điều này cũng đúng, đặc biệt ở tứ kết, Chu Tuấn Long, Triệu Gia Nghĩa và Lý Hoằng Quyền cùng lúc vắng mặt, đội Trung Quốc có lúc chỉ có thể xoay tua chín người. Nhưng Nhật Bản cũng không tung ra những cầu thủ trụ cột như Rui Hachimura, Yuta Watanabe, Yuki Kawamura, mà chủ yếu sử dụng cầu thủ giải quốc nội và những người trẻ. Đội Trung Quốc thua không đáng sợ, việc có lúc bị dẫn tới 35 điểm ở hiệp ba mới là vấn đề lớn.
Vì vậy, điều bóng rổ nam Trung Quốc thụt lùi trong một năm không hoàn toàn là năng lực cá nhân, mà là sự ổn định của toàn bộ hệ thống. Tôi tin trình độ huấn luyện của HLV Quách Sĩ Cường không chỉ dừng ở đây, ông từng đưa đội giành á quân Asia Cup, giờ hãy xem ông sẽ thay đổi thế nào.